प्रेम पर्व

                                              

फणीन्द्र संगम- 

मन परेको मान्छेलाई प्रपोज गर्न फेब्रुअरी १४ पर्खिरहनु पर्छ र ! तर ‘आई लभ यु’ भन्न फेब्रुअरी १४ कुर्नेहरू थुपै्र हुन सक्छन् । के थाहा, त्यसमा तपाईं पनि पर्न सक्नुहुन्छ !
फेब्रुअरी १४, अर्थात् ‘भ्यालेन्टाइन्स डे’ । प्रेम गर्नेहरूको विशेष साइत । पहिले–पहिले कागजका पानामा प्रेम व्यक्त गर्नेहरू कार्ड, एसएमएस, इमेललाई माध्यम बनाउन थालिसकेका छन् । यो पर्वले युवायुवतीको प्रेमिल दुनियाँ अझै रंगीन बनाउँछ । 
 ‘प्रेम गर्नेहरुले यो दिनलाई अविस्मरणीय बनाउनै पर्छ,’ सुन्धाराकी १८ वर्षीया सुमी क्षेत्री भन्छिन्, ‘यो जमानाका युथले  भ्यालेन्टाइन्स डे नमनाउने भन्ने नै हुँदैन ।’
ब्वाईफ्रेन्ड र साथीहरूसँग क्यान्डल लाइट डिनरको योजना बुन्दै गरेकी सुमीले रातो गुलाब दिनेछिन्, ब्वाईफ्रेन्डलाई । अनि, प्रेम दिवसको साँझ रंगाउनेछिन् । कक्षा १२ मा पढ्ने उनी भ्यालेन्टाइन्स डे समयले ल्याएको रंगीन पर्व भएको बताउँछिन् । ‘यो दिन रमाइलो भयो भने अरु दिन झनै रमाइला होलान्,’ उनी भन्छिन्, ‘ऊसँग बिहे भयो भने राम्रै भयो, छुट्टियो नै भने पनि सम्झना त आइरहला ।’
सुमीजस्तै युवायुवतीका लागि भ्यालेन्टाइन्स डेको महŒव बढ्दै छ । ब्वाईफ्रेन्ड वा गर्लफ्रेन्डका लागि कतिपयले यही दिनमा ट्याटु पनि खोपाउने गरेका छन् । सहरी युवाले जुनसुकै ठाउँलाई पनि लभ प्वाइन्ट र डेटिङ स्पट बनाउन थालेका छन्– कलेज होस् या पार्टी, सडक होस् या सपिङ मल, सिनेमा होस् या पब्लिक गाडी ।
स्नातक दोस्रो वर्ष पढ्ने निरा द्योलाका अनुसार प्रेमी–प्रेमिका र श्रीमान्–श्रीमतीबीच अझ बढी खुसी प्रदान गर्ने दिन नै भ्यालेन्टाइन्स डे हो । यो दिनमा व्यक्त गरिने मायाले अझ निकटता बढ्ने निरा बताउँछिन् । यस दिनले सम्बन्धमा निकटता ल्याउने उनले बताइन् । ‘महँगो गिफ्ट दिएर, देखासिकी गरेर मनाउनु राम्रो होइन,’ उनले भनिन्, ‘महँगो गिफ्ट दिँदैमा माया बढ्ने हो र !’
भौतिक वस्तु साटासाट गरेर माया नसाटिने उनको तर्क छ । मनले मात्र माया गरिने भएकाले उपहार दिने र पार्टी गर्ने चलन उनलाई मन पर्दैन ।
पशुपति क्याम्पसका मुकेश आचार्यका लागि भने यसपालिको भ्यालेन्टाइन्स डे झुर हुने छाँट छ । ‘अरु जोडी मस्त रमाउँदै गर्दा आफू परीक्षा लेखिरहेको हुन्छु,’ फागुन ३ गते स्नातक तेस्रो वर्षको परीक्षा लेख्ने मुकेशले पीडा पोखे, ‘परीक्षा नभएको भए साथीहरूसँग रमाइलो गरिन्थ्यो ।’ उनले आफ्नो प्रेमिका नभए पनि यस दिनले नयाँ जोश दिने बताए । भ्यालेन्टाइन्स डे पनि अरु चाडजस्तै विकसित भइसकेको उनको ठम्याई छ । ‘पश्चिमी कल्चर भनिए पनि यसले फरक पार्दैन,’ उनले भने, ‘प्रेम भनेको पूर्व पश्चिमको हुँदैन ।’
साथीहरू भ्यालेन्टाइन्स डे को रमाइलो पर्खाइमा रहेका बेला सानेपाका राजन पिसी भने तनावमा छन् । त्यो दिन पर्खेर प्रपोज गर्ने प्रेमिकालाई कस्तो गिफ्ट दिने भन्ने उनले निर्णय गर्न सकेका छैनन् । ‘दिगो प्रेमका लागि यही दिन उपयुक्त हुन्छ रे,’ उनले भने, ‘त्यसैले त्यही दिन प्रपोज हान्ने सुरमा छु ।’ बर्नहाट पढ्ने राजनको मनले खाएकी केटी नजिकैको अर्को कलेज पढ्छिन् ।
‘पहिले केटा–केटीबीच हेराहेर नभई बिहे हुन्थ्यो,’ राजनले भने, ‘भविष्यका लागि पनि पहिल्यै आफ्नो मान्छे बनाउन पाए राम्रो ।’ नेपाली पर्वहरू मात्रै मनाइरहँदा यस्ता पश्चिमी पर्वले नौलो अनुभूति दिने हुँदा नकारात्मक मान्न नहुने उनी बताउँछन् ।
म्याडिसन ब्रान्डका बिक्रेता क्षितिज पौडेलले भने अहिलेका थोरै युवालाई भ्यालेन्टाइन्सस डेको इतिहासबारे थाहा नै भएको जिकिर गरे । ‘आधुनिकताको नाममा एक खालको पश्चिमी लहर आएको मात्र हो,’ उनले भने, ‘यसको इतिहास र विकासबारे नबुझी मनाउने धेरै छन् ।’

स्थापित : ‘भ्यालेन्टाइन्स डे’अघि नै विस्थापित !

काठमाडौं विकास प्राधिकरणका पूर्वआयुक्त केशव स्थापितको ‘लभ पार्क’ सपना साकार भएको भए धेरै जोडीले यसपालिको ‘भ्यालेन्टाइन्स डे’ त्यही पार्कमै मनाउने थिए ।
नौ महिनाअघि नियुक्त स्थापितले तुरुन्तै लभपार्क बनाएर मायाप्रीति लगाउन सहज बनाउने उद्घोष गरेका थिए । जसै उनी बाहिरिए, अब उनीतिर सोझिएका आशामुखी नजरहरू निराश भए ।
स्थापितले चम्पादेवीको चार हजार रोपनी जग्गामा लभ पार्क बनाउने योजना अघि सारेका थिए । उनी सफल भएका भए हात्तीवन, नगरकोट, केराबारी, बागमती, विष्णुमती किनारका लभ पार्क यतिबेला युगलका गन्तव्य बन्ने थिए ।
खैर, स्थापितको सपनाले आकार लिन पाएन । तर भ्यालेन्टाइन्स डे त फेरि पनि आएरै छाड्यो ।

भ्यालेन्टाइन गिफ्ट

भ्यालेन्टाइन्स डेमा गिफ्ट आदानप्रदान हुने गरेको देखेर गिफ्ट आइटम पसल पनि बिक्री बढाउने ताकमा हुन्छन् । कमलादीस्थित बागमती फ्लोराकी बिक्रेता अनिता कार्की भन्छिन्, ‘भ्यालेन्टाइन्सलाई मध्यनजर गर्दै प्रेम झल्कने नयाँ खाले आइटम ल्याउने गरेका छौं ।’ यो समयमा रेड रोज बढी बिक्छ । अन्य रंगका गुलाब किन्ने एकदमै कम मात्रै हुन्छन् । ‘प्रेमको चाड भएर नै रातो गुलाब बढी बिकेको होला,’ उनी भन्छिन्, ‘कतिपयले बुके, कपल गिफ्ट र शो पिस पनि लाने गर्छन् ।’ उपहार किन्न कोही जोडी नै आउँछन् भने कोही एक्लै ।

इतिहास

इसाको तेस्रो शताब्दी (सन् २६९ फेब्रुअरी १४) मा इटालीको राजधानी रोमबाट भ्यालेन्टाइन्स डे सुरुवात भएको हो । रोम सम्राट क्लाउडियस सेकेन्डले नारीसँग हिमचिम बढाएकै कारण दरबारका सैनिकबाट गोप्यता चुहिन सक्ने भन्दै उनीहरूको प्रेम सम्बन्ध र विवाहमै रोक लगाइदिए । विशाल सेना निर्माणमा लागेका क्लाउडियसले युवाहरूलाई सेनामा भर्ती हुन आह्वान पनि गरे । युद्ध र रक्तपातबाट आजित युवा भर्ती हुन चाहेनन् । झनै आक्रोशित भएका सम्राटले चर्चमा समेत विवाह नगराउन उर्दी जारी गरे ।
एक सन्त भ्यालेन्टाइनले शासकको यस्तो क्रूर नियम उल्लंघन गर्दै सैनिकलाई प्रेम गर्न प्रेरित गरे आफैं पनि प्रेममा परे । लुकिछिपी सैनिकको विवाह गराउन उनी सफल भए । उनी जेल परेपछि भेट्न आउनेमा जेलरकी एक छोरी पनि थिइन् । भ्यालेन्टाइनले आफ्नो मृत्युदण्डबारे थाहा पाइसकेका थिए । उनले तिनै जेलरकी छोरीलाई धेरै प्रेम गर्न थालेको उल्लेख गर्दै पत्रको अन्त्यमा लेखेका थिए– ‘फ्रम योर भ्यालेन्टाइन ।’ ती सन्तलाई फेब्रुअरी १४ मा मृत्युदण्ड दिइयो । उनलाई कतै झुन्ड्याएर त कतै भिया फ्लेमिनियामा जलाएर मारिएको भनाई छ । प्रेम र मानवताका पुजारी भ्यालेन्टाइनले मृत्युवरण गरेको यही दिनको  सम्झनामा हरेक फेब्रुअरी १४ मा भ्यालेन्टाइन्स डे मनाउन थालिएको हो ।
त्यतिबेला सन्त भ्यालेन्टाइन्स नाम गरेका तीन जना थिए । तीनै जनाले आफ्नी प्रेमिकाकै लागि मृत्युवरण गरेका थिए, फेब्रुअरी १४ मै । एक थिए रोमका पुजारी । शासकको नियम उल्लंघन गर्दै उनले सैनिक र युवाहरूको बिहे गराउनका साथै प्रेम गर्न उत्प्रेरित गरेका थिए । अर्का भ्यालेन्टाइन सन् १९७ तिर टर्नीमा व्यापार गर्थे । उनलाई तत्कालीन बादशाह औरिलियनले मार्ने आदेश दिएका थिए । क्याथोलिक इन्साइक्लोपेडियाका अनुसार अर्का भ्यालेन्टाइनचाहिँ अफ्रिकाको एक कम्पनीमा आबद्ध थिए ।

                          

                                                                    नागरिक (कोलाज) मा माघ २७, २०६९ शनिबार प्रकाशित